Właściciele mieszkań w budynkach wielorodzinnych nie mogą jednostronnie zrezygnować z ponoszenia comiesięcznych kosztów funduszu remontowego ani zaliczek na utrzymanie nieruchomości wspólnej.
Obowiązek ten dotyczy elementów konstrukcyjnych i infrastruktury wspólnej, takich jak dach, elewacja, klatki schodowe, windy, piwnice czy piony wodno-kanalizacyjne, za które odpowiedzialność ponoszą wszyscy uprawnieni do lokali. Przepisy nie uzależniają partycypacji w tych wydatkach od tego, czy dany mieszkaniec przeprowadza prace remontowe we własnym lokalu lub czy osobiście korzysta z odnawianej części obiektu.
Zasady rozliczeń różnią się w zależności od formy zarządzania budynkiem, opierając się na ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych bądź ustawie o własności lokali.
Podstawy prawne w spółdzielniach i wspólnotach oraz uprawnienia kontrolne właścicieli
W spółdzielniach mieszkaniowych konieczność tworzenia funduszu na remonty zasobów wynika wprost z art. 6 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Obciąża on członków spółdzielni, osoby posiadające spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz właścicieli lokali wyodrębnionych niebędących członkami. Podmiot zarządzający musi prowadzić odrębną ewidencję wpływów i wydatków dla każdej nieruchomości, a zamiar podwyższenia stawek wymaga pisemnego uzasadnienia i zawiadomienia z co najmniej trzymiesięcznym wyprzedzeniem na koniec miesiąca kalendarzowego.
We wspólnotach mieszkaniowych wydatki na prace budowlane i bieżącą konserwację stanowią ustawowy element kosztów zarządu nieruchomością wspólną, rozliczany w formie zaliczek uchwalanych przez właścicieli proporcjonalnie do posiadanych udziałów.
Samowolne potrącanie kwot z miesięcznych naliczeń rodzi ryzyko powstania zadłużenia, a w przypadku wspólnot długotrwałe zaległości mogą doprowadzić do wszczęcia procedury licytacji lokalu na podstawie art. 16 ustawy o własności lokali. Właściciele zachowują prawo do weryfikacji kalkulacji kosztów oraz zaskarżania nieprawidłowo podjętych uchwał na drodze sądowej.