Charakterystyczne zabarwienia na papierowych znakach pieniężnych mogą wskazywać na uruchomienie specjalistycznych systemów zabezpieczających podczas próby rabunku. Narodowy Bank Polski apeluje o ostrożność i wskazuje, że poplamiona gotówka nie powinna trafiać do dalszego obiegu płatniczego. Próba wymiany takich środków podlega rygorystycznym procedurom prawnym i w wielu przypadkach wymaga bezpośredniego zaangażowania organów ścigania.
Obecność nietypowych śladów na powierzchni banknotu bywa w codziennych sytuacjach bagatelizowana jako zwykłe zabrudzenie powstałe podczas standardowego użytkowania. Szczególną czujność powinny jednak wzbudzić wyraźne, trudne do usunięcia plamy w kolorze czerwonym lub zielonym, które mogą świadczyć o nielegalnym pochodzeniu posiadanych środków płatniczych. Pojawienie się takich znaków pieniężnych w portfelu oznacza konieczność podjęcia natychmiastowych kroków formalnych i powstrzymania się od płacenia nimi w placówkach handlowych.
Trwałe zabarwienie to efekt działania systemów neutralizacji papierowych wartości pieniężnych, które montuje się w bankomatach oraz kasetach transportowych w celu ochrony przed kradzieżą. W momencie próby siłowego otwarcia urządzenia lub włamania automatyczny mechanizm uwalnia specjalny środek barwiący. Substancja wnika głęboko w strukturę papieru, trwale niszcząc banknoty i uniemożliwiając przestępcom wprowadzenie ich do legalnego obrotu finansowego.
Zasady postępowania z zabarwioną gotówką i procedury wymiany w NBP
Narodowy Bank Polski podkreśla, że choć nie każda plama jest wynikiem uruchomienia zabezpieczeń, to w razie podejrzenia zadziałania systemu neutralizacji nie wolno przyjmować takich banknotów jako zapłaty. Bezwzględnie odradza się również podejmowania jakichkolwiek prób czyszczenia czy wywabiania barwnika za pomocą domowych środków chemicznych, gdyż prowadzi to do dodatkowego zniszczenia papieru oraz zatarcia kluczowych zabezpieczeń. W sytuacji, gdy zabarwiony banknot już znajdzie się w posiadaniu klienta, nie można go zrealizować w zwykłej kasie bankowości komercyjnej.
Znak pieniężny noszący ślady działania systemu antykradzieżowego musi zostać dostarczony osobiście do jednego z oddziałów okręgowych Narodowego Banku Polskiego. Procedura przyjęcia takiego środka płatniczego wiąże się ze złożeniem formalnego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do jednostki policji. Ewentualna wymiana wartości pieniężnej na pełnowartościowe znaki następuje dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania wyjaśniającego lub po wydaniu przez organy ścigania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa.
Standardowe reguły wymiany zużytych lub mechanicznie uszkodzonych banknotów, które nie budzą podejrzeń co do ich autentyczności i legalności, realizowane są od ręki w kasie dowolnego banku działającego na terenie Polski. NBP zaznacza przy tym, że wydanie zabarwionego banknotu przez bankomat jest zdarzeniem skrajnie mało prawdopodobnym. W przypadku wystąpienia takiego incydentu poszkodowany odbiorca powinien bezzwłocznie złożyć pisemną reklamację w instytucji finansowej prowadzącej dany rachunek bankowy.