Czy za wjazd na nekropolię, korzystanie z wody lub utrzymanie alejki samorząd ma prawo pobierać od nas dodatkowe opłaty, czy jest to pobieranie pieniędzy bez wyraźnej podstawy prawnej? Masowe podważanie uchwał cmentarnych przez sądy administracyjne doprowadziło do gigantycznego zamieszania finansowego w całej Polsce. Resort administracji przygotował reformę przepisów, która ma definitywnie rozstrzygnąć, kto i za co zapłaci na miejskich cmentarzach.
Nowe zasady ustalania cenników na nekropoliach komunalnych mają zostać precyzyjnie osadzone w prawie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Uporządkowanie regulacji wynika bezpośrednio z narastających wątpliwości prawnych oraz linii orzeczniczej sądów, które dotychczas kwestionowały legalność części samorządowych opłat.
Podstawową zmianą jest jednoznaczne powiązanie opłat cmentarnych z ustawą o gospodarce komunalnej. Projektowane przepisy odwołują się do art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, dając radom gmin jasną legitymację do uchwalania stawek. Regulacje przyznają organom stanowiącym jednostek samorządu terytorialnego bezpośrednią kompetencję do stanowienia o cenach za usługi oraz za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej.
Potrzebę wdrożenia zmian uzasadnia wiek dotychczasowej regulacji branżowej, na co zwracają uwagę autorzy reformy: „Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych została uchwalona w 1959 r. i mimo późniejszych zmian nadal stanowi podstawowy akt regulujący funkcjonowanie cmentarzy”.
Konsekwencje dla budżetów gmin i portfeli mieszkańców
Konieczność nowelizacji wynika z faktu, że sądy coraz rygorystyczniej badały samorządowe cenniki, co groziło paraliżem finansowym nekropolii. Samorządy ponoszą stałe wydatki na wywóz odpadów, oświetlenie, dostarczanie wody czy pielęgnację zieleni. Bez stabilnych podstaw prawnych do pobierania opłat od osób korzystających z infrastruktury, ciężar utrzymania cmentarzy musiałby w całości spaść na budżety gmin.
Proponowana reforma nie wprowadzi jednolitego, ogólnokrajowego taryfikatora za miejsca pochówku. Wysokość poszczególnych stawek nadal będzie określana indywidualnie przez każdą gminę, z uwzględnieniem lokalnych realiów ekonomicznych.
Resort zwraca przy tym uwagę na konieczność korekty obecnego modelu finansowania: „W obecnym systemie ciężar części kosztów może być przenoszony przede wszystkim na określoną grupę osób korzystających z grobów”.
Dla obywateli nowelizacja oznacza przede wszystkim większą przejrzystość prawną pobieranych kwot. Mieszkańcy zyskają możliwość łatwego zweryfikowania, z jakiego aktu prawnego wynika konkretna opłata za korzystanie z dróg, obiektów czy usług na terenie cmentarza komunalnego.