Czy znaleziony na ulicy smartfon, zgubiony na przystanku zegarek lub portfel pełen gotówki można legalnie zatrzymać w kieszeni, uznając je za prezent od losu? Nowelizacja przepisów prawa, która weszła w życie w maju 2026 roku, definitywnie ukróciła samowolę w postępowaniu z cudzym mieniem. Ustawodawca wprowadził zupełnie nowe progi kwotowe, powiązane z najniższą pensją, skrócił terminy oczekiwania na prawa własnościowe oraz wyznaczył surowe kary finansowe i więzienie za brak reakcji.
Obowiązujące od 19 maja 2026 roku regulacje prawa materialnego wprowadziły kluczowe modyfikacje w zakresie postępowania z zagubionym mieniem. Dotychczasowy, sztywny limit dotyczący gotówki w wysokości 100 zł został zastąpiony wskaźnikiem zmiennym, uzależnionym od ekonomicznych realiów rynkowych. Od momentu wejścia w życie przepisów próg ten wynosi dokładnie 5 procent minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu znalezienia środków.
Sposób wyliczania limitu dla gotówki precyzuje mecenas Joanna Makan-Milczanowska z Kancelarii Prawa Rodzinnego Lex Familia:
„Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od sztywnego limitu dotyczącego znalezionej gotówki tj. z uprzednio obowiązującej kwoty 100 zł do kwoty powiązanej z minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Każdorazowo będzie to kwota wynosząca 5 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu znalezienia środków pieniężnych. W roku 2026 jest to kwota 240,30 zł”.
Oznacza to, że każda znaleziona kwota przekraczająca 240,30 zł – również po przeliczeniu waluty obcej według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego – wymaga niezwłocznego przekazania do Biura Rzeczy Znalezionych właściwego starosty. Zawiadomienia można dokonać u starosty ze względu na miejsce znalezienia rzeczy lub ze względu na miejsce zamieszkania znalazcy. Jeśli zguba leżała w budynku publicznym lub środku komunikacji miejskiej, należy oddać ją zarządcy obiektu, który ma obowiązek przechowywać przedmiot przez 30 dni. Osobnym reżimem objęto broń, amunicję czy materiały wybuchowe, w przypadku których wymagane jest natychmiastowe wezwanie Policji bez dotykania obiektu.
Terminy nabycia własności, należne znaleźne i kary za przywłaszczenie
Modyfikacja art. 187 Kodeksu cywilnego znacząco skróciła czas niezbędny do przejęcia rzeczy na własność przez osobę uczciwie zgłaszającą znalezisko. Jeżeli prawowity właściciel nie odbierze przedmiotu w ciągu 6 miesięcy od dnia doręczenia mu wezwania lub w ciągu roku od dnia znalezienia (w przypadku braku możliwości wezwania), zguba staje się własnością znalazcy. Dodatkowo uczciwemu obywatelowi przysługuje prawo do zażądania tak zwanego znaleźnego w wysokości 10 procent wartości przedmiotu. Rzeczy bez wartości rynkowej, takie jak klucze czy karty dostępu, w przypadku braku odbioru przechodzą na własność powiatu i ulegają komisyjnemu zniszczeniu.
Brak zgłoszenia znalezionego mienia w wymaganym terminie dwóch tygodni wiąże się z dotkliwą odpowiedzialnością prawną. Granica odpowiedzialności kwalifikującej czyn jako wykroczenie bądź przestępstwo została ustawiona na poziomie 800 zł.
Mecenas Joanna Makan-Milczanowska przedstawia konsekwencje ignorowania procedur:
„Art. 125 Kodeksu wykroczeń stanowi, że kto w ciągu dwóch tygodni od znalezienia cudzej rzeczy nie zawiadomi o tym Policji lub innego organu państwowego albo w inny właściwy sposób nie poszukuje posiadacza, podlega karze grzywny do 500 zł albo karze nagany”.
W sytuacji, gdy wartość zatrzymanego mienia przekracza kwotę 800 zł, czyn wypełnia znamiona przestępstwa przywłaszczenia rzeczy znalezionej z art. 284 § 3 Kodeksu karnego. Wówczas nieuczciwemu znalazcy grozi kara grzywny, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do roku.