Creative Commons Attribution 4.0
Przed sejmową Komisją do Spraw Petycji stanął wniosek dotyczący przeprowadzenia w Polsce szeroko zakrojonego pilotażu Bezwarunkowego Dochodu Podstawowego. Auto-projekt zakładał, że każdy obywatel – od ukończenia 3. roku życia – otrzymywałby od państwa co miesiąc 2403 złote, niezależnie od poziomu osiąganych dochodów czy statusu zawodowego.
Idea wypłacania stałego świadczenia, stanowiącego równowartość połowy minimalnego wynagrodzenia brutto, miała docelowo zastąpić mocno rozbudowany system obecnych transferów socjalnych. Pomysł ten nawiązywał do zagranicznych eksperymentów społecznych, w których analizowano wpływ gwarantowanej poduszki finansowej na decyzje zawodowe, edukacyjne oraz ogólny poziom życiowego bezpieczeństwa obywateli.
Przeciwko wprowadzeniu rozwiązania na tak masową skalę kategorycznie zaprotestowali jednak przedstawiciele resortu finansów.
Wyliczenia i skutki budżetowe opisało Ministerstwo Finansów:
„Nawet wypłata świadczenia w wysokości 1300 zł miesięcznie dla każdej osoby dorosłej oznaczałaby koszt rzędu około 40 mld zł miesięcznie. W skali roku wydatki sięgnęłyby blisko 480 mld zł. Finansowanie powszechnego i bezwarunkowego świadczenia wymagałoby głębokiej przebudowy obecnego systemu transferów społecznych”.
Wdrożenie nowego formatu musiałoby oznaczać całkowite wykasowanie takich programów jak 800 plus, trzynaste i czternaste emerytury oraz znacznej części wsparcia z pomocy społecznej.
Jednomyślny werdykt Sejmu i światowe doświadczenia
Swoiste wątpliwości finansowe oraz ogromne obciążenie budżetu państwa doprowadziły do szybkiego finału prac nad dokumentem. Sejmowa Komisja do Spraw Petycji po zapoznaniu się z negatywnym stanowiskiem rządu odrzuciła wniosek w sposób jednomyślny, zamykając ścieżkę legislacyjną dla tego projektu.
To kolejna próba zmierzenia się z tematem, który od lat wywołuje spore emocje społeczne i polityczne na całym świecie.
Społeczny odbiór koncepcji i historyczne przykłady opisują eksperci:
„Polski Instytut Ekonomiczny przeprowadził badanie ankietowe (…) 51 proc. ankietowanych było skłonnych poprzeć propozycję. Natomiast 49 proc. było przeciwko (…) Szwajcarzy byli niemal o krok od wprowadzenia tej formuły, jednak odrzucili ją w referendum. Kilka lat temu proponowany tam dochód bezwarunkowy miał wynosić około 10 tys. zł”.
Eksperci przypominają również o zbliżonym modelu emerytury obywatelskiej, od ponad dwóch dekad promowanym przez Centrum im. Adama Smitha i prof. Roberta Gwiazdowskiego. Rozwiązanie polegające na jednakowym wypłacaniu świadczenia bazowego dla każdego seniora funkcjonuje z powodzeniem m.in. w Kanadzie oraz Nowej Zelandii, jednak w Polsce wciąż nie znajduje wystarczającego poparcia politycznego.