Uciążliwe zadymianie posesji przez sąsiadów nie stanowi w świetle obowiązującego prawa kwestii prywatnej, a urzędnicy i służby mundurowe dysponują uprawnieniami do weryfikacji kotłowni na prywatnych działkach.
Główną przyczyną emisji gryzącego dymu i osiadania sadzy pozostaje nielegalne spalanie w piecach odpadów komunalnych, takich jak tworzywa sztuczne, lakierowane drewno czy płyty meblowe. Zgodnie z art. 191 ustawy o odpadach termiczne przekształcanie śmieci poza wyspecjalizowanymi instalacjami podlega karze aresztu lub grzywny. W postępowaniu mandatowym funkcjonariusz straży miejskiej lub gminnej może wymierzyć karę do 500 zł, natomiast w sytuacji skierowania wniosku o ukaranie do sądu rejonowego grzywna może wynieść do 5000 zł. Równolegle zastosowanie znajdują regulacje lokalnych uchwał antysmogowych, określające dopuszczalne klasy urządzeń grzewczych oraz zakazy stosowania wybranych rodzajów opału.
Czynności inspekcyjne prowadzone są na podstawie art. 379 ustawy Prawo ochrony środowiska. Upoważnieni przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta urzędnicy oraz funkcjonariusze mają prawo wejść na posesję i do kotłowni w godzinach od 6:00 do 22:00, żądać dokumentacji technicznej pieca, certyfikatów jakości opału, a także pobierać próbki popiołu do analiz laboratoryjnych. Uniemożliwienie przeprowadzenia takich czynności wiąże się z odpowiedzialnością karną z art. 225 § 1 Kodeksu karnego, gdzie udaremnianie lub utrudnianie kontroli ochrony środowiska stanowi przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.
Naruszenie stosunków sąsiedzkich, immisje i obowiązki konserwacji przewodów kominowych
Podjęcie kroków prawnych jest możliwe także w sytuacji, gdy sąsiad korzysta z legalnego paliwa, lecz sposób eksploatacji instalacji prowadzi do nadmiernego zadymiania okolicznych nieruchomości. Zgodnie z art. 144 Kodeksu cywilnego właściciel gruntu ma obowiązek powstrzymywać się od działań zakłócających korzystanie z sąsiednich terenów ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Przy wystąpieniu takich immisji pośrednich poszkodowany może wystąpić na podstawie art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego z pozwem cywilnym o nakazanie zaniechania naruszeń i ograniczenie uciążliwości.
Wzmożone dymienie bywa również skutkiem zaniedbań technicznych i braku czyszczenia instalacji odprowadzających spaliny. W przypadku palenisk opalanych paliwem stałym użytkownik ma obowiązek usuwania zanieczyszczeń z przewodów dymowych co najmniej cztery razy w roku, a także poddawania budynku corocznej okresowej kontroli kominiarskiej. Niedopełnienie tych wymogów podlega zgłoszeniu do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, a przy bezpośrednim zagrożeniu pożarowym do Państwowej Straży Pożarnej.
Procedura dochodzenia roszczeń obejmuje w pierwszej kolejności próbę polubownego wyjaśnienia sprawy i weryfikację techniki rozpalania, gromadzenie dokumentacji fotograficznej i filmowej, zawiadomienie urzędu gminy lub straży miejskiej w celu przeprowadzenia kontroli paleniska, a w razie braku poprawy wystosowanie przedsądowego wezwania do zaniechania immisji przed wniesieniem pozwu do sądu.