Wprowadzenie unijnego rozporządzenia AMLR (Anti-Money Laundering Regulation) z 31 maja 2024 roku zmodyfikuje zasady realizowania dużych transakcji gotówkowych w obrocie gospodarczym.
Nowe akty prawne będą obowiązywać bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej od 10 lipca 2027 roku, co eliminuje konieczność wdrażania osobnych ustaw przez parlamenty krajowe. Przepisy te nakładają rygorystyczne obowiązki identyfikacji klientów na szeroki krąg branż zakwalifikowanych jako obszary podwyższonego ryzyka, obejmujący między innymi jubilerów, marszandów, dealerów samochodowych, pośredników nieruchomości, domy aukcyjne, firmy pożyczkowe czy platformy crowdfundingowe. Od 2029 roku regulacjami zostaną objęte również kluby oraz agenci sportowi.
Kluczowy element reformy stanowi próg 3000 euro (około 13 tysięcy złotych), powyżej którego sprzedawca ma ustawowy obowiązek zweryfikować tożsamość klienta płacącego gotówką poprzez spisanie danych z dowodu osobistego lub paszportu, obejmujących imię, nazwisko, numer PESEL bądź NIP.
Drugi, bardziej restrykcyjny próg wyznaczono na poziomie 10 000 euro (około 43 tysięcy złotych) – powyżej tej wartości transakcje gotówkowe będą całkowicie zakazane w relacjach między konsumentem a przedsiębiorcą, niezależnie od charakteru kupowanego towaru czy usługi. Zmiany te nie obejmą transakcji zawieranych wyłącznie pomiędzy osobami fizycznymi, takich jak prywatna sprzedaż samochodu czy darowizny rodzinne.
Konsekwencje organizacyjne i rynkowe dla podmiotów gospodarczych
Podmioty objęte nowymi wytycznymi zyskują status instytucji obowiązanych, co nakłada na nie realną odpowiedzialność prawną za niedopełnienie procedur weryfikacyjnych, analogiczną do odpowiedzialności sektora bankowego. Eksperci wskazują, że jednolity standard legislacyjny zastąpi dotychczasowe, zróżnicowane przepisy krajowe, ujednolicając poziom rygoru w całej Wspólnocie. Dla przedsiębiorców wiąże się to jednak z koniecznością poniesienia nakładów finansowych na modernizację systemów informatycznych służących do bezpiecznego gromadzenia i przechowywania danych osobowych.
Nowe wymogi przyspieszą proces marginalizacji gotówki na rzecz obrotu bezgotówkowego, co jest już widoczne w salonach motoryzacyjnych wdrażających wewnętrzne regulaminy preferujące rozliczenia transferami bankowymi, leasingiem lub kredytem ze względów logistycznych i bezpieczeństwa.
W polskim systemie prawnym przedsiębiorcy od lat podlegają krajowemu limitowi 15 000 złotych dla transakcji wzajemnych (B2B), którego przekroczenie uniemożliwia zaliczenie wydatku do kosztów uzyskania przychodu w ramach podatków PIT i CIT. Nadchodząca reforma dotknie zatem w stopniu fundamentalnym przede wszystkim konsumentów, kończąc erę pełnej anonimowości przy zakupach luksusowych dóbr prywatnych. W tekście źródłowym nie uwzględniono bezpośrednich, oryginalnych cytatów przedstawicieli instytucji unijnych ani organów kontrolnych.