Creative Commons Attribution 4.0
Prezydent RP Karol Nawrocki podjął decyzję o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu. Decyzja ta, ogłoszona w piątek 19 czerwca 2026 roku, zapadła po przeprowadzeniu formalnych konsultacji z Kapitułą Orderu Orła Białego.
Bezpośrednim powodem podjęcia tego kroku przez polskie władze było nadanie przez Wołodymyra Zełenskiego jednej z ukraińskich jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy imienia „Bohaterów UPA”. Warszawa wielokrotnie apelowała wcześniej do Kijowa o zmianę tej decyzji patronackiej, jednak strona ukraińska podtrzymała swoje stanowisko. W oficjalnym oświadczeniu opublikowanym w formie nagrania wideo polski przywódca wskazał na fundamentalne znaczenie pamięci historycznej, deklarując:
„Ofiar naszych przodków nie wolno zdradzić milczeniem. To groby, o których nie wolno zapomnieć. To rany historii, które wymagają prawdy, pamięci i szacunku. My, Polacy, pamiętamy o swoich. Nie porzucamy ich i zawsze się o nich upominamy”
Prezydent Nawrocki przypomniał, że Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) to formacja odpowiedzialna za zamordowanie co najmniej 100 tysięcy polskich obywateli, a w 2016 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oficjalnie uznał zbrodnie popełnione przez OUN i UPA za ludobójstwo. Głowa państwa podkreśliła, że fakty te nie podlegają negocjacjom ani politycznej koniunkturze, a decyzja Kijowa narusza proces polsko-ukraińskiego pojednania. Uzasadniając odebranie odznaczenia, Karol Nawrocki oświadczył:
„Decyzja władz ukraińskich o gloryfikacji UPA jest nie tylko oburzająca. Jest również niezrozumiała i głęboko rozczarowująca. Uderza ona nie tylko w pamięć historyczną. Uderza również w zaufanie budowane przez lata i przez ostatnie miesiące. Uderza w fundament pojednania. Uderza w przekonanie, że prawda może być wspólnym językiem naszych narodów”
Kontekst relacji wojskowych
Polski przywódca zaznaczył, że odebranie Orderu Orła Białego ukraińskiemu prezydentowi stanowi reakcję na działania tamtejszych władz i nie jest wymierzone w naród ukraiński. Przypomniał o szerokim wsparciu humanitarnym, politycznym, gospodarczym oraz militarnym, jakiego Polska udzieliła Ukrainie po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji. Odwołując się do swojej roli konstytucyjnej oraz programów szkoleniowych realizowanych przez Siły Zbrojne RP, prezydent zauważył:
„Wobec zgody prezydenta Wołodymyra Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy bohaterów UPA, po konsultacji z Kapitułą, podjąłem decyzję o odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Ukrainy”.
Sprawa nadania kontrowersyjnego patronatu ma wywrzeć bezpośredni wpływ na stanowisko Warszawy wobec dążeń Kijowa do członkostwa w strukturach unijnych. Karol Nawrocki podkreślił, że integracja ze zjednoczoną Europą wymaga bezwzględnego odrzucenia kultu przemocy i rozliczenia się z własną historią.