Z oficjalnych danych udostępnionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że blisko 60 tysięcy osób w kraju pobiera rodzicielskie świadczenie uzupełniające, funkcjonujące w debacie publicznej pod nazwą emerytury matczynej.
Program ten, znany również jako „Mama 4 plus”, został powołany z myślą o osobach, które zrezygnowały z aktywności zawodowej bądź podejmowały ją w marginalnym wymiarze, aby poświęcić się wychowaniu licznej rodziny. Konsekwencją tej decyzji był brak możliwości wypracowania kapitału składkowego pozwalającego na osiągnięcie minimalnego progu emerytalnego gwarantowanego przez państwo. W odpowiedzi na takie uwarunkowania życiowe państwowy ubezpieczyciel stosuje dwutorowy mechanizm wsparcia, którego maksymalna kwota po przeprowadzeniu marcowej waloryzacji wynosi obecnie 1978,49 złotych.
W sytuacji, gdy wnioskodawca nie posiada żadnego wypracowanego kapitału emerytalnego i jego wyjściowe świadczenie wynosi zero, ZUS realizuje wypłatę w pełnej, maksymalnej wysokości. Jeśli natomiast beneficjent pobiera już emeryturę o wartości niższej niż minimalna, organ rentowy stosuje procedurę wyrównawczą, dopłacając kwotę stanowiącą różnicę do poziomu emerytury minimalnej, co przekłada się na aktualną średnią wypłatę w ramach programu na poziomie 1081,35 złotych.
Kryteria przyznawania oraz obowiązki sprawozdawcze beneficjentów
Wypłata rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie następuje w sposób automatyczny i wymaga przejścia formalnej procedury opartej na złożeniu stosownego wniosku w placówce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przyznanie funduszy jest uwarunkowane jednoczesnym spełnieniem trzech kryteriów ustawowych: osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, urodzeniem i wychowaniem lub samym wychowaniem co najmniej czwórki dzieci, a także wykazaniem braku prawa do innych świadczeń emerytalnych bądź posiadaniem ich na poziomie niższym niż emerytura minimalna.
Pomimo potocznego nazewnictwa programu, przepisy prawa uwzględniają wyjątkowe okoliczności, w których uprawnienia do pobierania środków przechodzą na ojców. Mężczyzna może ubiegać się o to wsparcie w dwóch precyzyjnie zdefiniowanych przypadkach, do których zalicza się śmierć matki dzieci lub całkowite porzucenie przez nią rodziny.
Z uwagi na wybitnie socjalny i zabezpieczający charakter tego instrumentu wsparcia, pobieranie środków nakłada na beneficjentów restrykcyjne obowiązki informacyjne. Każda trwała poprawa sytuacji materialnej osoby pobierającej dodatek może stanowić bezpośrednią przesłankę do wstrzymania dalszych transferów pieniężnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada uprawnienie do wygaszenia prawa do finansowania w momencie, gdy świadczeniobiorca nabędzie prawo do innych świadczeń, na przykład rentowych, lub podejmie legalne zatrudnienie zarobkowe.