Służby miejskie i gminne w całym kraju prowadzą kontrole dotyczące prawidłowości wpisów w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków oraz przestrzegania przepisów środowiskowych.
Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego z 4 września 2026 roku baza CEEB zawiera już 9 761 765 deklaracji, ponad 4 miliony inwentaryzacji budynków oraz 66 704 zatwierdzone protokoły z przeprowadzonych inspekcji. Każdy właściciel lub zarządca nieruchomości ma obowiązek zgłoszenia eksploatowanego źródła ciepła w terminie 14 dni od dnia jego uruchomienia, a taki sam termin obowiązuje przy każdej wymianie urządzenia lub zmianie rodzaju stosowanego paliwa.
Niedopełnienie tego obowiązku kwalifikowane jest jako wykroczenie zagrożone grzywną w postępowaniu sądowym do 5000 zł lub mandatem karnym do 500 zł nakładanym przez strażników gminnych. Sprawca unika kary, jeśli złoży zaległą deklarację samodzielnie, zanim organ poweźmie informację o popełnieniu czynu.
W odróżnieniu od zwykłego spóźnienia, świadome podanie nieprawdziwych informacji w formularzu składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej podlega przepisom art. 233 par. 6 Kodeksu karnego, gdzie przewidziano karę od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
Uprawnienia kontrolerów, godziny inspekcji i konsekwencje blokowania czynności
W trakcie wizyty na posesji uprawnieni funkcjonariusze, legitymujący się imiennymi upoważnieniami wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, weryfikują zgodność stanu faktycznego z danymi widniejącymi w ewidencji ZONE. Inspekcja obejmuje rodzaj zainstalowanego kotła, jego klasę techniczną, jakość używanego opału oraz gospodarkę odpadami, włącznie z prawem do pobrania próbek popiołu w razie podejrzenia spalania śmieci. Zgodnie z Prawem ochrony środowiska czynności w budynkach prywatnych mogą być przeprowadzane w godzinach od 6:00 do 22:00, natomiast na terenach prowadzenia działalności gospodarczej przez całą dobę.
Z przebiegu kontroli sporządzany jest protokół, do którego kontrolowany może wnieść zastrzeżenia. Odmowa złożenia podpisu nie unieważnia jednak ustaleń inspektorów. Próba fizycznego zablokowania wejścia na posesję lub uniemożliwienie pracy kontrolerom rodzi skutki prawnokarne, gdyż art. 225 par. 1 Kodeksu karnego za udaremnianie lub utrudnianie kontroli środowiskowej przewiduje karę do 3 lat pozbawienia wolności. Za naruszenie ograniczeń wynikających z regionalnych uchwał antysmogowych, w tym zakazów stosowania określonych paliw stałych, grozi mandat do 500 zł bądź grzywna sądowa do 5000 zł.