W Sejmie trwają prace nad rządowym projektem ustawy (druk nr 3010), który zakłada wygaszenie z mocy prawa zaległości z tytułu nieopłaconych składek powstałych przed 1 stycznia 1999 roku, czyli przed reformą systemu ubezpieczeń społecznych.
Rozwiązanie to obejmie nieprzedawnione należności na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Procedura nie wymaga składania wniosków przez dłużników ani wydawania jednostkowych decyzji administracyjnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a zainteresowani uzyskają prawo do otrzymania zaświadczenia potwierdzającego umorzenie.
Wraz z głównym zobowiązaniem skasowane zostaną odsetki, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia oraz wydatki egzekucyjne, a trwające postępowania egzekucyjne ulegną zakończeniu. Wyzerowanie tych należności nie wpłynie na uprawnienia emerytalne ani na wyliczenie kapitału początkowego ubezpieczonych, ponieważ składki sprzed 1999 roku nie były ewidencjonowane na indywidualnych kontach w obecnej formule.
Przesłanką do wdrożenia abolicji jest niska efektywność dotychczasowej windykacji. Z danych ZUS wynika, że odzyskiwane kwoty z tego tytułu wyniosły około 4,3 mln zł w 2023 roku, 4 mln zł w 2024 roku oraz 1,9 mln zł w pierwszym półroczu 2025 roku, podczas gdy bieżące koszty obsługi spraw przewyższają uzyskiwane korzyści.
Skala historycznego zadłużenia, wyjątek hipoteczny i harmonogram legislacyjny
Łączna wartość zaległości powstałych do końca 1998 roku wynosi około 315 mln zł i dotyczy 7,1 tys. płatników, w tym dawnych przedsiębiorstw państwowych, spółdzielni, rzemieślników, osób z branży handlowej, gastronomicznej i transportowej oraz twórców. Z tej sumy około 175,7 mln zł znajduje się w trybie przymusowego dochodzenia, a 6,4 mln zł objęto ulgami. Projekt wprowadza jednak zasadniczy wyjątek: abolicja nie obejmie wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, które opiewają na kwotę około 146,2 mln zł u blisko 3,8 tys. podmiotów. Ze względu na zabezpieczenie na majątku dłużników państwo zachowa prawo do kontynuowania egzekucji tych sum.
Rada Ministrów przyjęła projekt 11 sierpnia 2026 roku, kierując go do parlamentu 12 sierpnia. Prace w połączonych komisjach do Spraw Deregulacji oraz Polityki Społecznej i Rodziny doprowadziły do przygotowania sprawozdania 3 września (druk nr 3055), a na 16 września wyznaczono posiedzenie w celu rozpatrzenia poprawek zgłoszonych w drugim czytaniu. Zgodnie z projektowanymi przepisami nowe prawo wejdzie w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie dwóch miesięcy od daty urzędowego ogłoszenia ustawy.