Rada Fiskalna przyjęła jednogłośnie pierwszą oficjalną opinię dotyczącą projektu budżetu państwa na 2027 rok, wskazując na bardzo wysokie ryzyko przekroczenia przez państwowy dług publiczny ustawowego progu ostrożnościowego wynoszącego 55 proc. produktu krajowego brutto.
Zgodnie ze stanowiskiem organu przedstawiony plan finansowy nie zawiera wymaganego bufora bezpieczeństwa na wypadek ewentualnego spowolnienia dynamiki gospodarczej, spadku wpływów podatkowych czy wzrostu kosztów obsługi długu. W ocenie analityków przyrost wydatków zbrojeniowych odpowiada jedynie za około jedną czwartą wzrostu relacji wydatków publicznych do PKB od 2021 roku, podczas gdy pozostała część nierównowagi wynika z innych decyzji i trwałego rozjazdu pomiędzy dochodami a wydatkami państwa. Przewodniczący Rady Fiskalnej Sławomir Dudek, którego stanowisko opublikował Instytut Finansów Publicznych, podkreślił, że odkładanie korekty fiskalnej drastycznie ogranicza szanse na przeprowadzenie stopniowych i mało kosztownych społecznie działań naprawczych.
Naruszenie progu 55 proc. nakazuje wdrożenie rygorystycznych sankcji przewidzianych w art. 86 ustawy o finansach publicznych przy projektowaniu kolejnej ustawy budżetowej. Przepisy te zakazują planowania podwyżek wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej, w tym dla korpusu służby cywilnej, administracji rządowej, żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy Policji.
Zastosowanie reguły ostrożnościowej oznacza zamrożenie stawek nominalnych, co przy utrzymującej się inflacji prowadzi do spadku realnej siły nabywczej uposażeń. Odmienne reguły dotyczą nauczycieli zatrudnionych w jednostkach samorządu terytorialnego, których sytuacja zależy od odrębnych przepisów oraz poziomu subwencji i cięć w budżetach lokalnych.
Ograniczenie waloryzacji emerytur i rządowy program sanacyjny
Procedura ostrożnościowa modyfikuje również zasady corocznej waloryzacji rent i emerytur. Zgodnie z ustawą podwyżka świadczeń nie może przekroczyć wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów za rok poprzedni, co eliminuje stosowany w standardowych warunkach dodatek w wysokości co najmniej 20 proc. realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia.
Emerytury nie ulegną obniżeniu w ujęciu nominalnym, lecz seniorzy otrzymają niższe podwyżki w porównaniu z mechanizmem podstawowym. Równolegle same przepisy ustawy o finansach publicznych nie przewidują automatycznego zniesienia świadczenia 800 plus ani trzynastych i czternastych emerytur, choć programy te mogą stać się elementem debaty nad redukcją deficytu.
W przypadku potwierdzenia przekroczenia pułapu 55 proc. Rada Ministrów zostanie zobligowana do skierowania do Sejmu programu sanacyjnego oraz przedłożenia kolejnego projektu budżetu zrównoważonego lub gwarantującego spadek relacji długu do PKB. Pakiet działań wymusza wstrzymanie nowych pożyczek i kredytów z kasy państwa, przegląd programów wieloletnich, rewizję regulacji wpływających na dochody podatkowe w tym stawkę podatku od towarów i usług oraz nałożenie ograniczeń na budżety samorządowe. Zastosowanie sankcji zależy od wskaźnika skorygowanego według art. 38a ustawy o finansach publicznych, a ewentualne formalne zatwierdzenie naruszenia limitu za 2027 rok znajdzie odzwierciedlenie w procedurze konstruowania budżetu na 2029 rok.