Banki oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe prowadzą systematyczną weryfikację bazy PESEL w celu ustalenia statusu posiadaczy rachunków, na których przez dłuższy czas nie odnotowano aktywności.
Zgodnie z art. 59a Prawa bankowego, jeżeli od ostatniej dyspozycji klienta minęło 5 lat, instytucja finansowa ma ustawowy obowiązek sprawdzić w państwowym rejestrze, czy posiadacz konta nadal żyje. Na mocy nowelizacji obowiązującej od 29 listopada 2025 roku banki zyskały także dostęp do dokładnej daty zgonu lub znalezienia zwłok, co pozwala na precyzyjne rozliczenie umów wygasających z mocy prawa z dniem śmierci klienta. Zakończenie prowadzenia rachunku nie oznacza jednak przepadku zdeponowanych oszczędności na rzecz sektora bankowego. Mimo formalnego rozwiązania kontraktu pozostaje on wiążący w zakresie zabezpieczenia kapitału do momentu wypłaty salda osobom legitymującym się stosownym tytułem prawnym.
Bank nie prowadzi z urzędu poszukiwań członków rodziny zmarłego, a ciężar zainicjowania procedury wypłaty spoczywa na spadkobiercach. Do odbioru zgromadzonych środków niezbędne jest przedłożenie prawomocnego sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.
W sytuacji braku wiedzy o dokładnych miejscach lokowania kapitału przez zmarłego rodzina może skorzystać z Centralnej informacji o rachunkach, składając wniosek w dowolnej placówce bankowej bądź SKOK-u w celu wygenerowania pełnego wykazu kont prowadzonych na terenie kraju, również tych zamkniętych w trybie wygaszenia umowy. W czerwcu 2026 roku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w odpowiedzi na zgłoszenia dotyczące przewlekłości procedur i nadmiernych wymogów formalnych, wezwał wiodące instytucje finansowe do usprawnienia obsługi osób dziedziczących aktywa finansowe.
Wyjątki proceduralne, koszty pochówku i zawiadamianie gmin
Od zasady wypłaty środków wyłącznie w ramach masy spadkowej prawo przewiduje dwa istotne wyjątki. Pierwszym jest złożona za życia posiadacza dyspozycja wkładem na wypadek śmierci na rzecz najbliższych członków rodziny, obejmująca małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwo. W takim przypadku to bank z własnej inicjatywy powiadamia beneficjentów o możliwości odbioru pieniędzy, które nie wchodzą do spadku, a limit tej dyspozycji wynosi dwudziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni miesiąc przed śmiercią klienta. Drugi wyjątek dotyczy zwrotu udokumentowanych wydatków poniesionych na zorganizowanie pochówku, realizowanego na podstawie przedstawionych rachunków jeszcze przed formalnym zamknięciem spraw spadkowych w sądzie lub u notariusza.
W przypadku braku kontaktu ze strony spadkobierców przez okres 2 lat od momentu powzięcia wiadomości o śmierci klienta, bank zobowiązany jest powiadomić o pozostawionych środkach organ wykonawczy gminy ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, pod warunkiem że saldo przewyższa 10 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (próg ten w 2026 roku wynosi 480,60 zł przy pensji minimalnej 4806 zł).
Informacja ta otwiera gminie lub Skarbowi Państwa drogę do ewentualnego nabycia praw do spadku w trybie przepisów Kodeksu cywilnego, gdy brak jest jakichkolwiek spadkobierców ustawowych lub testamentowych. Jednocześnie eksperci przestrzegają przed posługiwaniem się kartami płatniczymi i hasłami dostępowymi zmarłego po jego odejściu, wskazując, że wszelkie pełnomocnictwa wygasają wraz ze śmiercią właściciela konta, a dysponowanie środkami bez zachowania procedury spadkowej rodzi ryzyko odpowiedzialności prawnej.