Od 2028 roku zacznie w pełni funkcjonować unijny system ETS2 obejmujący emisje ze spalania paliw w sektorze komunalno-bytowym oraz transporcie drogowym, przy czym pierwsze aukcje uprawnień ruszą już w styczniu 2027 roku.
Koszt zakupu praw do emisji spocznie bezpośrednio na dystrybutorach paliw, którzy przeniosą go na odbiorców w cenach węgla, gazu ziemnego, oleju opałowego, benzyny, oleju napędowego oraz LPG. W Polsce skala oddziaływania nowych przepisów będzie szczególnie szeroka ze względu na dominację paliw kopalnych w budynkach mieszkalnych.
Z danych Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wynika, że 3 567 078 domów jednorodzinnych (56,53 proc. zinwentaryzowanego zasobu) korzysta wyłącznie ze źródeł na paliwa stałe, 1 211 444 budynki (19,20 proc.) są ogrzewane wyłącznie kotłami gazowymi, a jedynie 224 900 nieruchomości (3,56 proc.) opiera się na pompach ciepła. Z kolei według danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2024 rok ciepło sieciowe trafia do 44,2 proc. gospodarstw domowych, co wyłącza je z bezpośredniego reżimu ETS2 na rzecz funkcjonującego od lat systemu ETS1.
Analiza Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami oparta na wyliczeniach Bertelsmann Stiftung wskazuje, że przy cenie uprawnienia wynoszącej 60 euro za tonę CO₂ prognozowany wzrost cen wyniesie około 17 proc. dla gazu ziemnego, 19 proc. dla oleju opałowego oraz 42 proc. dla węgla, podnosząc średni roczny koszt ogrzewania polskiego domu o 372 euro. Wariant długoterminowy zakładający stawkę 180 euro podwaja cenę węgla. Z kolei raport Instytutu Reform z marca 2026 roku prognozuje początkowy wzrost cen węgla o 25–30 proc. oraz wskazuje, że do 2032 roku Polska może dysponować pulą około 124 mld zł z aukcji krajowych i Społecznego Funduszu Klimatycznego na cele osłonowe i modernizacyjne, przy czym w latach 2028–2030 za około dwie trzecie krajowych emisji ETS2 odpowiadać będzie transport drogowy.
Dysproporcje na Mazowszu, wpływ termomodernizacji i mechanizmy stabilizacyjne
Z raportu Bertelsmann Stiftung wynika wyraźny podział obciążeń na poziomie subregionów NUTS3 w województwie mazowieckim. Podczas gdy w Warszawie odsetek gospodarstw domowych zależnych od paliw kopalnych wynosi 9,9 proc., co przy cenie 60 euro generuje średni dodatkowy wydatek 304,57 euro rocznie (oraz 855,20 euro przy stawce 180 euro), w subregionie płockim udział ten sięga 30,8 proc., generując najwyższy w regionie dodatkowy koszt na poziomie 569,19 euro rocznie (1581,55 euro przy cenie 180 euro).
W podwarszawskim rejonie zachodnim udział wynosi 38,8 proc. (165,45 euro przy 60 euro), w rejonie wschodnim 40,0 proc. (265,07 euro), w radomskim 35,8 proc. (420,27 euro), w ciechanowskim 43,8 proc. (473,31 euro), w ostrołęckim 39,6 proc. (474,78 euro), w siedleckim 43,1 proc. (438,36 euro) oraz w żyrardowskim 38,8 proc. (419,24 euro). Model Instytutu Reform dla domu o powierzchni 76,99 m kw. wykazuje roczny koszt rzędu 314 zł dla gazu i 1346 zł dla węgla przy 50 euro za tonę, podkreślając jednocześnie, że kompleksowa termomodernizacja obiektu może zredukować przyszłe opłaty emisyjne nawet o 60 proc. w 2030 roku.
Wprowadzenie systemu nie nakłada obowiązku natychmiastowej wymiany sprawnych instalacji gazowych ani węglowych od 1 stycznia 2028 roku, zmienia jednak relacje opłacalności ich stosowania. Zabezpieczeniem przed gwałtownymi wahaniami rynkowymi ma być unijny mechanizm stabilizacyjny uwalniający dodatkowe pule uprawnień w pierwszych dwóch latach po przekroczeniu pułapu 45 euro skorygowanego o inflację, a także podniesienie wolumenu aukcyjnego o 30 proc. w 2028 roku. Ponadto w ramach Społecznego Funduszu Klimatycznego przewidziano dla Polski alokację bazową na poziomie 11,4 mld euro, która wraz z co najmniej 25-procentowym wkładem krajowym posłuży do finansowania inwestycji w efektywność energetyczną, wymianę źródeł ciepła oraz rozwój transportu zbiorowego.