Ustawianie przed ogrodzeniami posesji dekoracji, kwietników, pachołków, płotków czy głazów uniemożliwiających parkowanie pojazdów może skutkować wszczęciem postępowania administracyjnego i naliczeniem wysokich sankcji pieniężnych.
Podstawę prawną w tym zakresie tworzy ustawa o drogach publicznych, zgodnie z którą pas drogowy nie kończy się na samej krawędzi nawierzchni jezdni. Obejmuje on również chodniki, pobocza, rowy odwadniające, drogi rowerowe oraz pasy zieleni i przestrzeń infrastrukturalną zlokalizowaną pomiędzy jezdnią a granicą ewidencyjną prywatnej działki. Płot nie zawsze pokrywa się z faktyczną granicą nieruchomości, przez co samowolne zagospodarowanie terenu po jego zewnętrznej stronie bywa kwalifikowane jako nielegalne zajęcie pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia właściwego zarządcy drogi.
Zgłoszenie podejrzenia naruszenia przepisów, na przykład w formie zawiadomienia od sąsiada, obliguje zarządcę do podjęcia czynności kontrolnych. Procedura obejmuje wówczas oględziny w terenie, wykonanie dokumentacji fotograficznej, geodezyjne ustalenie przebiegu granic pasa drogowego, precyzyjne pomiary zajętej powierzchni oraz weryfikację podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie obiektów. Elementy takie jak ciężkie donice, kamienie czy paliki są traktowane przez organy jako przeszkody stwarzające zagrożenie dla pieszych lub pojazdów zjeżdżających awaryjnie z drogi.
Mechanizm obliczania kar administracyjnych i obowiązek przywrócenia terenu
Przepisy nie wprowadzają jednolitej stawki ryczałtowej za zajęcie terenu, lecz nakazują wymierzenie kary pieniężnej w wysokości dziesięciokrotności opłaty, jaka zostałaby naliczona za legalne zajęcie pasa drogowego. Na ostateczny wymiar kary wpływa powierzchnia zajętego gruntu wyrażona w metrach kwadratowych, lokalna stawka opłaty ustalona przez samorząd lub zarządcę, kategoria obiektu oraz łączny czas trwania samowoli liczony w dniach. Przykładowo, jeśli podstawowa dzienna opłata za legalne zajęcie wynosiłaby 100 zł, kara administracyjna osiągnie 1000 zł za każdy dzień utrzymywania bezprawnych przeszkód, a usunięcie przedmiotów w toku postępowania nie zwalnia z odpowiedzialności za miniony okres.
Równolegle z nałożeniem sankcji finansowej zarządca wydaje decyzję nakazującą usunięcie bezprawnie ustawionych elementów i przywrócenie pasa drogowego do stanu pierwotnego. Jeśli nielegalnie umieszczony głaz, donica lub pachołek doprowadzi do uszkodzenia pojazdu bądź wypadku z udziałem pieszego, właściciel instalacji naraża się na cywilną odpowiedzialność odszkodowawczą. Zezwolenie na zajęcie pasa drogowego wymaga uprzedniego złożenia wniosku do właściwego zarządcy – Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, zarządu województwa, zarządu powiatu lub organu wykonawczego gminy – i nie może zostać wydane z mocą wsteczną po ujawnieniu samowoli.