Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich napływają liczne skargi właścicieli nieruchomości, którzy po formalnym rozwiązaniu umów z powodu zadłużenia nie mogą odzyskać dostępu do swoich lokali.
Przymusowe odebranie lokalu wymaga uzyskania tytułu wykonawczego na drodze sądowej oraz wszczęcia procedury komorniczej, co w praktyce oznacza wielomiesięczne, a niekiedy wieloletnie postępowania. W tym czasie wynajmujący pozostają pozbawieni możliwości dysponowania własnością, ponosząc jednocześnie opłaty eksploatacyjne, rachunki oraz raty kredytów hipotecznych, które miały być spłacane z pobieranego czynszu. Zgłoszenia obejmują również przypadki dewastacji mienia oraz sytuacje, w których właściciele niemający dostępu do własnego mieszkania są zmuszeni sami wynajmować inne lokale na rynku komercyjnym.
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek wskazał, że pozbawienie właściciela możliwości korzystania z nieruchomości przez lata może w praktyce przybierać postać swoistego wywłaszczenia. W ocenie rzecznika państwo nie powinno przerzucać na osoby prywatne realizacji publicznych obowiązków związanych z zapobieganiem bezdomności, dopuszczając do instrumentalnego wykorzystywania przepisów chroniących lokatorów przez osoby unikające opłat.
Reakcja instytucji państwowych, obawy wynajmujących i ograniczenie podaży mieszkań
Przewlekłość postępowań eksmisyjnych wywołuje bezpośrednie skutki dla całego rynku najmu. Właściciele, obawiając się trudności z ewentualnym usunięciem dłużników, zaostrzają kryteria weryfikacji najemców, żądają wyższych kaucji lub odmawiają zawierania umów z grupami objętymi szczególną ochroną prawną, w tym z rodzinami z dziećmi. Część wynajmujących decyduje się na całkowite wycofanie lokali z obrotu komercyjnego, ograniczając dostępną podaż mieszkań.
W dyskusję nad zmianami legislacyjnymi włączyła się Krajowa Rada Komornicza, deklarując w stanowisku z końca sierpnia 2026 roku gotowość do współpracy przy reformie przepisów dotyczących egzekucji opróżnienia lokali, tak aby skuteczniej chronić prawo własności przy zachowaniu konstytucyjnych praw lokatorów.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało o monitorowaniu rynku oraz analizowaniu konieczności nowelizacji ustawy o ochronie praw lokatorów. Resort podkreślił, że obecnie najlepszym instrumentem zabezpieczającym interesy wynajmujących pozostaje instytucja najmu okazjonalnego oraz instytucjonalnego, choć RPO zwraca uwagę, że i w tym wypadku pojawiają się bariery, gdy wskazany w oświadczeniu lokal zastępczy przestaje być dostępny w trakcie trwania umowy.