Od 2028 roku zacznie obowiązywać unijny system ETS2, rozszerzający handel prawami do emisji dwutlenku węgla na sektor budynków mieszkalnych oraz transportu drogowego. Po przesunięciu przez Komisję Europejską terminu uruchomienia o rok mechanizm wejdzie w życie za niewiele ponad dwanaście miesięcy.
Nowe przepisy nie nakładają na gospodarstwa domowe bezpośredniego obowiązku zakupu certyfikatów emisyjnych ani nie przewidują wysyłania dedykowanych rachunków podatkowych do właścicieli nieruchomości. Podmiotami regulowanymi zostaną dystrybutorzy i dostawcy paliw, którzy będą zobowiązani do rozliczania emisji wynikających ze sprzedaży węgla, gazu ziemnego, oleju opałowego, benzyny, oleju napędowego oraz LPG. Koszty zakupu uprawnień rynkowych zostaną przeniesione na odbiorców końcowych w cenach detalicznych nośników energii.
Z analizy opublikowanej przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami wynika, że przy rynkowej wycenie uprawnienia na poziomie 60 euro za tonę CO₂ prognozowany wzrost cen w Polsce wyniesie około 17 proc. dla gazu ziemnego, 19 proc. dla oleju opałowego oraz 42 proc. dla węgla.
Przy hipotetycznym wzroście ceny uprawnienia do 180 euro koszt zakupu węgla mógłby wzrosnąć o ponad 100 proc. Średni roczny wzrost wydatków na ogrzewanie polskiego gospodarstwa wykorzystującego paliwa kopalne oszacowano przy stawce 60 euro na około 372 euro. Stopień obciążenia budżetów domowych będzie zależał od parametrów energetycznych budynków oraz skali zużycia opału.
Struktura źródeł ciepła w Polsce, koszty transportu i unijne mechanizmy osłonowe
Wprowadzenie systemu ETS2 obejmie szeroką grupę odbiorców ze względu na dominację paliw kopalnych w krajowym sektorze komunalno-bytowym. Z danych Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków z 24 sierpnia 2026 roku wynika, że w Polsce funkcjonuje 1 211 444 domów jednorodzinnych ogrzewanych wyłącznie kotłem gazowym oraz ponad 3,56 mln domów wykorzystujących wyłącznie paliwa stałe. Nowe regulacje nie wprowadzają nakazu likwidacji czy wymiany sprawnych urządzeń gazowych od 1 stycznia 2028 roku, zmieniają natomiast relacje kosztowe eksploatacji instalacji.
W analizowanym modelu rodziny czteroosobowej w domu o powierzchni 150 m kw., użytkującej dwa pojazdy spalinowe o łącznym przebiegu 25 tys. km rocznie, dodatkowe obciążenie w pierwszym roku wyniesie 1926 zł przy ogrzewaniu gazowym oraz 3939 zł przy ogrzewaniu węglowym. W ujęciu wieloletnim dla budynków o wysokim zapotrzebowaniu na energię dodatkowe opłaty narastają kumulatywnie do dziesiątek tysięcy złotych do 2035 lub 2040 roku.
W celu ograniczenia wahań rynkowych unijne prawodawstwo przewiduje rezerwę stabilności rynkowej, umożliwiającą interwencyjne uwolnienie dodatkowych pozwoleń w pierwszych dwóch latach działania systemu, jeśli cena bazowa przekroczy 45 euro skorygowane o inflację. Równolegle uruchomiony zostanie Społeczny Fundusz Klimatyczny, który wraz z wkładem krajowym zmobilizuje co najmniej 86,7 mld euro w latach 2026–2032. Środki te zostaną przeznaczone na finansowanie termomodernizacji budynków, wymianę źródeł ciepła na niskoemisyjne, rozwój zrównoważonego transportu oraz doraźną pomoc finansową dla gospodarstw zagrożonych ubóstwem energetycznym.