Instytucje finansowe w Polsce realizują obowiązki wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (AML), monitorując transakcje klientów pod kątem zgodności z ich profilem majątkowym.
Zgodnie z przepisami banki mają prawo zażądać od posiadacza konta wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających pochodzenie środków finansowych, takich jak akty notarialne sprzedaży nieruchomości, umowy darowizny, poświadczenia dziedziczenia czy faktury biznesowe.
W przepisach funkcjonuje ustawowy obowiązek raportowania do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej transakcji ponadprogowych przekraczających równowartość 15 tys. euro, jednak weryfikacji mogą podlegać również operacje na niższe kwoty, jeśli ich charakter budzi wątpliwości analityków. Celowe rozbijanie pojedynczych transferów na mniejsze kwoty jest traktowane przez systemy nadzorcze jako czynnik zwiększający ryzyko i może skutkować formalnym zgłoszeniem do organów kontrolnych.
Samo posiadanie znacznych oszczędności na rachunku bądź realizacja wysokich przelewów nie prowadzi automatycznie do zamrożenia kapitału, o ile podatnik jest w stanie wykazać legalność zgromadzonego kapitału.
Uprawnienia GIIF, rola prokuratury i statystyki zamrożonych środków
W sytuacji powzięcia podejrzenia, że określone wartości majątkowe wiążą się z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, Generalny Inspektor Informacji Finansowej dysponuje uprawnieniem do zażądania od banku wstrzymania transakcji lub zablokowania rachunku na okres do 96 godzin. O podjętych działaniach GIIF zawiadamia prokuratora, który może wydać postanowienie o zabezpieczeniu środków na czas oznaczony, do 6 miesięcy, z opcją przedłużenia procedury o kolejne pół roku. Właścicielowi rachunku przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie prokuratorskie do właściwego sądu.
O skali stosowania tych instrumentów świadczą oficjalne dane sprawozdawcze GIIF. W 2025 roku zrealizowano 1170 blokad rachunków bankowych na podstawie art. 86 i 87 ustawy AML, podczas gdy w 2024 roku odnotowano 1054 takie przypadki. Wartość środków objętych ograniczeniami sięgnęła w 2025 roku poziomu około 266,58 mln zł wobec 232,5 mln zł zabezpieczonych w roku poprzednim. Zastosowanie blokady rachunku stanowi środek zapobiegawczy w toku weryfikacji przepływów i nie przesądza o prawomocnym uznaniu winy właściciela konta przed zakończeniem postępowania przygotowawczego.