W 2028 roku w Unii Europejskiej wejdzie w pełną fazę operacyjną system ETS2, czyli unijny mechanizm handlu uprawnieniami do emisji obejmujący paliwa wykorzystywane w budynkach mieszkalnych oraz transporcie drogowym.
Nowe przepisy nie nakładają bezpośredniego obowiązku rozliczeniowego na konsumentów ani nie oznaczają wysyłania indywidualnych rachunków za emisję dwutlenku węgla do właścicieli domów. Zgodnie z konstrukcją typu upstream formalnymi płatnikami zobowiązanymi do zakupu i umarzania certyfikatów emisyjnych będą dystrybutorzy wprowadzający paliwa na rynek, co przełoży się bezpośrednio na ceny detaliczne gazu, węgla, oleju opałowego, benzyny, oleju napędowego oraz LPG.
Z danych Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wynika, że skala oddziaływania systemu na polskim rynku będzie znaczna, ponieważ w kraju funkcjonuje ponad 3,56 mln domów jednorodzinnych ogrzewanych paliwami stałymi oraz 1 211 444 budynki wykorzystujące wyłącznie kotły gazowe, co stanowi 19,2 proc. zinwentaryzowanych nieruchomości jednorodzinnych.
Z analizy Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami ze stycznia 2026 roku wynika, że przy rynkowym koszcie uprawnień na poziomie 60 euro za tonę emisji cena węgla w Polsce wzrośnie o około 42 proc., oleju opałowego o 19 proc., a gazu ziemnego o 17 proc., natomiast w scenariuszu sięgającym 180 euro za tonę podwyżka ceny węgla przekroczy 100 proc.
Skutki finansowe dla gospodarstw domowych, mechanizmy stabilizacyjne i Społeczny Fundusz Klimatyczny
Wprowadzenie systemu nie wymusza demontażu dotychczas używanych instalacji grzewczych od 1 stycznia 2028 roku, lecz obciąża bieżącą eksploatację paliw kopalnych. Według modeli analitycznych dla ocieplonego domu o powierzchni około 77 mkw. przy cenie uprawnień rzędu 50 euro dodatkowy roczny wydatek w 2028 roku wyniesie 314 zł przy ogrzewaniu gazowym oraz 1346 zł przy węglowym, a w perspektywie 2040 roku sięgnie odpowiednio 1819 zł i 7805 zł rocznie.
W przypadku budynków nieocieplonych, o wysokiej energochłonności, obciążenia w 2028 roku oszacowano na 3184 zł rocznie dla gazu i 5369 zł dla węgla, z prognozowanym wzrostem do 18 468 zł oraz 31 142 zł w 2040 roku. Uwzględniając transport drogowy dla czteroosobowej rodziny z domem o powierzchni 150 mkw. i dwoma autami spalinowymi pokonującymi łącznie 25 tys. km rocznie, łączny dodatkowy koszt w 2028 roku wyniesie 1926 zł przy kotle gazowym lub 3939 zł przy węglu, co w ujęciu wieloletnim oznacza kumulację obciążeń sięgającą dziesiątek tysięcy złotych.
Pierwsze aukcje uprawnień ETS2 wystartują w styczniu 2027 roku. W ramach unijnych zabezpieczeń przewidziano mechanizm uwalniania rezerw rynkowych, jeżeli w pierwszych dwóch latach działania cena uprawnienia przekroczy 45 euro w cenach z 2020 roku po korekcie inflacyjnej, co uzupełniono w 2026 roku o dodatkowe instrumenty interwencyjne. Środkiem łagodzącym skutki transformacji będzie Społeczny Fundusz Klimatyczny, z którego Polska ma otrzymać około 11,4 mld euro w scenariuszu bazowym, uzupełnione o wkład krajowy, z przeznaczeniem na dofinansowanie głębokiej termomodernizacji budynków, wymianę źródeł ciepła na niskoemisyjne oraz bezpośrednie pakiety osłonowe dla najuboższych gospodarstw domowych.