Uprawnienia dotyczące weryfikacji prawidłowości segregowania odpadów komunalnych wynikają bezpośrednio z zapisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Przepisy te przyznają prawo do przeprowadzania niezapowiedzianych kontroli trzem niezależnym kategoriom podmiotów.
REKLAMA
Pierwszą z nich stanowią pracownicy firm trudniących się odbiorem nieczystości, którzy dokonują bieżącej inspekcji zawartości kubłów w trakcie każdego kursu, a w przypadku stwierdzenia uchybień naklejają na pojemnikach ostrzegawcze etykiety oraz sporządzają notatki służbowe dla urzędów miast lub gmin.
Drugą grupę tworzą delegowani pracownicy właściwych urzędów gminnych lub dzielnicowych, działający w ramach zaplanowanych akcji tudzież w odpowiedzi na zgłoszenia obywateli, co w Warszawie realizuje Oddział Ochrony Środowiska, a w Krakowie Wydział Gospodarki Komunalnej.
Trzecim podmiotem są funkcjonariusze straży miejskiej, posiadający kompetencje do nakładania mandatów karnych w kwocie do 500 złotych bezpośrednio na osoby fizyczne przyłapane na łamaniu zasad. Osoby kontrolujące mają pełne prawo do otwierania pojemników komunalnych, przeszukiwania toreb ze śmieciami, wykonywania dokumentacji fotograficznej oraz sporządzania urzędowych notatek, stanowiących dowód w postępowaniu administracyjnym, przy czym czynności te nie wymagają wcześniejszego uprzedzenia ani uzyskiwania zgody właściciela posesji czy zarządcy.
REKLAMA
Zróżnicowanie stawek oraz nowe kategorie odpadów od 2025 i 2026 roku
Wysokość obciążeń finansowych za uchybienia w segregacji zależy od stawek bazowych ustalanych przez poszczególne samorządy. W Warszawie od 1 kwietnia 2026 roku stawka podstawowa dla budynków wielorodzinnych wynosi 85 złotych od gospodarstwa domowego, co przy karze dwukrotnej generuje opłatę 170 złotych, natomiast w domach jednorodzinnych stawka wynosi 107 złotych, co daje opłatę sankcyjną na poziomie 214 złotych.
W Krakowie stawka bazowa wynosi 27 złotych od osoby, a maksymalny wymiar kary to 108 złotych. Jelenia Góra od 1 stycznia 2026 roku stosuje stawkę podstawową w wysokości 53 złotych od osoby oraz obligatoryjny trzykrotny mnożnik karny dający kwotę 159 złotych, co dla czteroosobowej rodziny oznacza miesięczną opłatę w wysokości 636 złotych zamiast 212 złotych.
